Waar blijft het meldpunt zonnekoningengedrag?

De corporatiesector is in theorie één van de belangrijkste maatschappelijke partners van de overheid en dus van de samenleving. Daarvan is op dit moment maar weinig zichtbaar. De relatie met de overheid wordt gekenmerkt door crisisbeheersing waardoor zaken waar het echt over zou moeten gaan niet eens de overlegagenda’s bereiken.

Zonnekoningengedrag
Zowel de overheid als de sector is bezig met de dag van vandaag waarbij schandalen elkaar in snel tempo opvolgen. Schandalen die maar één oorzaak kennen: zonnekoningengedrag. En daar hebben mensen die echt willen werken aan het oplossen van maatschappelijke problemen enorm veel last van. Zonnekoningengedrag wordt over het algemeen pas achteraf herkend. Er is een aantal belangrijke denkfouten die daar de oorzaak van zijn, ik noem er een paar:

1. Het halo-effect: Op basis van een paar in het oog lopende successen zijn we geneigd om automatisch de moeilijker te achterhalen feiten in positieve zin zelf aan te vullen. We laten ons dus door een bepaald aspect verblinden en op basis daarvan vullen we het totale beeld in (Eric Staal van Vestia was tot voor kort toch echt de held binnen de sector).

2. De fundamentele attributiefout: We zijn geneigd om successen en fouten van organisaties of groepen toe te kennen aan een gezicht. Vaak is dat degene die als leider overkomt (de leadzanger in een band bijvoorbeeld). Deze persoon komt daarmee op een voetstuk te staan waardoor zijn of haar positie onaantastbaar wordt.

3. Groupthink: Vooral onder druk van een sterke leider zullen individuen in een groep zich snel conformeren aan de mening van de meerderheid. Zo komen besluiten tot stand die ieder afzonderlijk groepslid onder normale omstandigheden had afgewezen.

4. De availabilality bias: Wat spectaculair, fel of luid is kent in ons brein een grotere beschikbaarheid dan het omgekeerde. Aan alles wat spectaculair, fel en luid is schrijven we een te hoge waarschijnlijkheid toe (we denken eerder dood te gaan aan een bomaanslag dan zoiets al maagkanker). Alles wat zwijgt en onzichtbaar is, een te lage waarschijnlijkheid. Kortom de succesverhalen blijven hangen, de fouten zien we niet eens waardoor we met de verkeerde risicokaart door de wereld kunnen wandelen.

4. De authority-bias: In aanwezigheid van een autoriteit zijn we geneigd ons eigen denken een tandje lager te zetten. Daarnaast zijn we geneigd sterk autoritair gedrag te volgen ook als het rationeel of moreel niet zinvol is.

5. De conformation bias: Mensen zijn meesters in het wegfilteren van informatie die een negatieve invloed zou hebben op hun opvattingen. Tekenen die duiden op het succes van een genomen besluit worden uitbundig gevierd. Aanwijzingen voor het tegendeel worden of helemaal niet opgemerkt of afgedaan als een ‘speciaal geval’ of een ‘onvoorzien issue’.

Windowdressers
Uit bovenstaande opsomming mag hopelijk duidelijk zijn dat zonnekoningengedrag niet opgelost wordt met risicomanagementtools of toezichthoudende instanties. Zonnekoningen zijn namelijk meesterlijke windowdressers en maken veelal impliciet gebruik van bovenstaande denkfouten. Sterker nog, ze zijn waarschijnlijk zelf ten prooi gevallen aan een aantal meer individueel gerichte denkfouten.

Meldpunt
Alleen mensen die zich in de buurt van een Zonnekoning bevinden zijn in staat dat gedrag te herkennen als ze worden geholpen de bovengenoemde denkfouten te omzeilen. Medewerkers, toezichthouders en huurdersverengingen helpen dit gedrag te herkennen inclusief een meldpunt daarvoor lijkt mij een zinvolle weg. Verscherpt toezicht op de activiteiten van corporaties waar echt wat aan de hand lijkt te zijn is dan een tweede stap waardoor het kalf nog te redden is alvorens de put wordt gedempt. Dan kunnen we ons bezig gaan houden met de dingen waar het echt over zou moeten gaan.

(Meer lezen over denkfouten: De kunst van het heldere denken, Rolf Dobelli 2012, ISBN 978 90 234 7263 6)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: